TDK ve Dil Derneği yazım kılavuzlarına göre "terk etmek" sözü ayrı yazılır. Zira "terk" adı verilen eylemin ötesinde bir anlamı yoktur.
Bu sözün birleşikmiş gibi gelmesinin sebebi ulama nedeniyle K harfiyle E harfinin ağızdan bir çırpıda çıkıp tek kelime gibi hissettirmesidir. Oysa ulama bir ses olayıdır. Birleşik yazım için TDK ve Dil Derneği kaynaşıp yeni anlam kazanacak derecede kaynaşma aramaktadır.
Velhasıl, terk etmek'i birleşik yazma adetini terk etmek gerekir.
Hareket veya hareketlilik anlamındaki ekşin sözü İngilizce "action" diye yazılır. Aynı Latince kökten türeyen Fransızca aksiyon kelimesi de dilimize hareket veya hareketlilik anlamında geçmiştir.
Aksiyon, kelimenin İngilizce okunuşuna karşılık gelmektedir. Ekşın ise İngilizce telaffuzdaki karşılığıdır.
Bununla birlikte 'aksiyon' yazımını TDK ve Dil Derneği Türkçe sözcük dağarcığına dahil saymıştır. "Action" yazımı ya da okunuşu olan "ekşın" ise hiçbirinde Türkçenin sözcük dağarcığına geçmiş sayılmamaktadır. Bu bakımdan 'ekşın' yerine 'aksiyon' demek anlaşılırlık bakımından daha doğru olabilir.
Kelimenin Türkçesini kullanmak gerekirse hareket, eylem, fiil, davranış ya da hareketlilik, eylemlilik gibi karşılıkları ve daha ziyadesini değerlendirmek gerekir.
Aşağıdaki butona basarak bu yazımı bilgisayarın hafızasına alabilirsiniz. Sonra istediğiniz yerde Ctrl+V tuşlarına basarak bu ifadeyi yapıştırabilirsiniz.
Mobil telefonda ise metnin belli bir yerine basılı tuttuğunuzda "yapıştır" seçeneği zaten çıkacaktır.
Ctrl+V için boşluk tuşunun üç yanındaki Ctrl tuşuna basılı tutmanız ve aynı anda V'ye basmanız yeterlidir.
TDK imla kılavuzunda "aklıselim" maddesi olmamakla birlikte TDK Türkçe Sözlük'te bu söz "Aklıselim" şeklinde birleşik yazılmaktadır.
Dil Derneği Yazım Kılavuzu da birleşik yazımı önermektedir.
Etimolojik analizini yapacak olursak bu ifadenin "akl-ı selim" kalıbından geldiğini görürüz. "Selim akıl", daha anlaşılır bir ifadeyle sağduyu anlamına gelen bu söz öbeği zamanla kalıp haline gelmiştir.
Osmanlıca tamlamanın eski kaçması bir yana, tamlamanın bir bütün olarak sıfat şeklinde kullanılması da kalıplaşıp kaynaşmışlığa işaret etmektedir. Mesela "aklıselim bir tercih", "aklıselim kişiler" gibi kalıplar bu sözün yeni bir anlam kazanmış olduğunu göstermektedir.
Türk kelimesini Tonyukuk anıtlarında yazıldığı haliyle alırsak Atatürk adı Göktürk harleriyle 𐰀𐱃𐰀𐱅𐰇𐰼𐰚 şeklinde yazılır.
Orhun Yazıtları'nda Türk kelimesinin "Türük" okunacak şekilde yazıldığı da vardır. Kültigin anıtı öyledir. Bunun nispeten eski yazı olduğunu düşünerek bu yazıma esas almadık.
Göktürkçe Atatürk yazısını, aşağıdaki "Kopyala" butonuna basarak hafızaya alıp istediğiniz yere Ctrl+V tuşlarına basarak yapıştırabilirsiniz.
Ctrl+V kombinasyonu için üzerinde "Ctrl" yazan tuşa basılı tutup "V" tuşuna basmanız yeterlidir. Tuşları bıraktığınızda harf kopyalanmış olacaktır.
Özgür/Serbest anlamına gelen kelimenin Farsça aslı "azad" (آزاد) olmakla birlikte TDK ve Dil Derneği yazım kılavuzuna göre Türkçede "azat" şeklinde yazılır.
Azat edilmiş kişi anlamında da "azatlı" denir ama bundan ayrı bir kelime olan "azade" kelimesi D harfiyle yazılır. Azade, azat ya da azatlı anlamına gelmez. Dokunulmaz, muaf anlamına gelir.
Bu kelime Azeribaycan dilinde de bağımsız/özgür anlamında kullanılmaktadır ve D harfiyle yazılmaktadır: AZAD
TDK ve Dil Derneği yazım kılavuzlarına göre müdafaa kelimesinin sonunda iki A harfi vardır: MÜDAFAA
Bunun sebebi sadece kelimenin sonundaki A'nın uzun okunması değildir. D'den sonra A da uzun okunur ve bunu göstermek için şapka işareti yeterlidir. F'den sonraki A'lar ise ikidir çünkü Arapça köklü bu kelimede iki A arasında kısa bir kesinti vardır. Saat, faal, naaş gibi kelimelerde de olan bu kesintinin sesli harfin iki kere yazılmasıyla gösterilmesi adeta bir kural haline gelmiştir.
Bu kural, meşru müdafaa, nefsi müdafaa gibi sıfat tamlamalarında da geçerlidir. Bu arada belirtelim ki hukuki tabir 'meşru müdafaa'dır. Nefsi müdafaa ise "kendini savunmak" anlamına gelen daha genel bir tabirdir. Her 'kendini' müdafaa, meşru olmayabilir.
Hatt-ı Müdafaa (Savunma Hattı/Çizgisi) ve Sath-ı Müdafaa (Savunma Sathı/Yüzeyi) terkiplerinde de bu yazım kuralı geçerlidir.
Eğer çekim eki gelirse müdafaaya, müdafaayı, müdafaanın, müdafaası şeklini alır. Eski yazıya dayanarak çekim ekinin "müdafaaı" şeklinde gelmesini savunan azınlık görüş de mevcuttur.
TDK imla kılavuzunda yer almasa da TDK Güncel Türkçe Sözlük'te "başüstüne" birleşik yazılmaktadır.
Dil Derneği yazım kılavuzunda ise "baş üstüne" şeklinde ayrı yazım önerilmektedir.
Baş'üstüne sözü, "emrin başım üstüne" demektir. Daha da açarsak "Emrini yerine getireceğime, başım üzerine yemin ederim" anlamına gelir.
Bu bakımdan "baş üstüne" denmesi makul görülebilir fakat günümüzde askerlerin aldıkları komut karşılığında söyledikleri "Başüstüne"de bu kadar derin bir yemin ifadesi değil sadece törensel bir ifade vardır. Nitekim asker "başüstüne" demek yerine kendisine verilen emri ".... yapacağım" şeklinde tekrar da edebilir. Bu sadece emir-komuta zincirinin gerektirdiği eski bir söylemdir. Gerçek anlamda yemin olduğu söylenemez. Zaten günümüzde bu ifade yerine "Emredersiniz komutanım" denmektedir.
Bu yüzden bu ifadenin kalıplaşarak kaynaştığı hatta "Ba:şüstüne" şeklinde kendine özgü bir vurgu kazandığı kanaatine sahip olarak birleşik yazılmasını öneririz.
